Terug



Smaakmaker 16 - NVOX



In NVOX, 31e jaargang - september 2006 - nummer 7 - bladzijde 332 stond in onze rubriek Smaakmakers een artikel over een elektriseermachine.

Er kwam op de puzzel slechts één reactie, van Wout Kranendonk. Uit zijn brieven citeren wij:

Volgens mij hebben we het over de 'replenisher = ladingsverdubbelaar van Nicholson', een tussenstap tussen de elektrofoor en de machine van Wimshurst. Zie: William Nicholson (1753-1815) De Duplicator van Nicholson is van 1788. Hij staat óók al mooi beschreven in het beroemde Leerboek der Natuurkunde van J. Bosscha (Mijn uitgave is van 1879). De elektriseermachine van James Wimshurst is van later datum (namelijk 1883)!

Deze elektriseermachine hebben we ook gehad op de lerarenopleiding in Amsterdam (d'Witte Leli / Alg.Hog.Ams./Hog.van Ams. Educatieve Faculteit Amsterdam). Onze amanuensis Ger Engberts heeft hem gebouwd (d.w.z.: toen we nog een amanuensis hadden). Misschien staat hij nog steeds wel bij Gert de Goede in de kast. Het idee had ik uit een boek: J.L. Heilbron, Elements of early modern physics, Univ. of Calif. Press, 1982

Onze verklaring voor de werking gaat zo:
  1. We gaan er vanuit dat door toeval de linker boven- en onderplaat positief is en de rechter negatief.
  2. Als de twee halve cirkels via de kwastjes contact maken met de geleiders, bevinden ze zich beide in een soort van kooi van Faraday en zullen ze eventueel aanwezige lading afgeven aan de boven- en de onderkant.
  3. Even later worden de ontladen halve cirkels via de draad met de onderkant verbonden. Daardoor ontstaat even de situatie dat één metalen voorwerp zich binnenin twee kooien van Faraday bevindt. Er zullen nu elektronen van de rechter halve cirkel naar de linker stromen. Die elektronen zoeken de positieve lading van de linker geleiders op.
  4. Weer even later wordt deze verbinding verbroken. De ronde schijf draait door en na een halve slag bevindt zich een positieve halve cirkel binnenin de positieve kooi van Faraday en een negatieve halve cirkel binnenin een negatieve kooi.
  5. Bij contact hebben we weer we situatie 2. Enz, enz, tot er voldoende lading op de fietsbellen zit om de klepel in beweging te brengen.